Wojenne straty materialne polskich redemptorystów w latach 1939-45 na przykładzie klasztorów w Toruniu i Warszawie
„Wojenne straty materialne Polskiej Prowincji Redemptorystów w latach 1939-45 na przykładzie klasztorów w Toruniu i Warszawie” to tytuł artykułu autorstwa o. dra Macieja Sadowskiego CSsR, niedawno opublikowanego w roczniku „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 123(2024). Zapraszamy do lektury!
* * *
Artykuł prezentuje straty materialne dwóch spośród ośmiu erygowanych przed wybuchem II wojny światowej klasztorów polskich redemptorystów.
Wśród nich pierwszym obiektem niemieckiej rekwizycji był dom na toruńskich Bielanach, stanowiący również siedzibą juwenatu, czyli niższego seminarium duchownego polskich redemptorystów. Klasztor w Toruniu został poddany całkowitej rekwizycji przez Niemców już w pierwszych dniach wojny obronnej, a wywłaszczenie redemptorystów było precedensowym przykładem nowej sytuacji majątkowej, w jakiej znalazł się Kościół na Pomorzu, wcielonym do Rzeszy. Stan trwającej ponad cztery lata konfiskaty klasztoru toruńskiego został przez niemieckie władze usankcjonowany bezprawnymi aktami okupacyjnej administracji.
Dzieła zniszczenia wewnętrznej struktury klasztoru, a przede wszystkim biblioteki i wyposażenia gimnazjalnych pracowni toruńskiego juwenatu, dopełnili żołnierze sowieccy po wyparciu z miasta Niemców od lutego do kwietnia 1945 roku. W archiwach państwowych i zakonnych zachowały się szczegółowe rejestry i kwestionariusze poniesionych przez toruńskich redemptorystów szkód wojennych.
Drugim przykładem wojennej hekatomby dla Polskiej Prowincji Redemptorystów są losy klasztoru i kościoła na warszawskiej Woli, przy ul. Karolkowej. Ta placówka nie została doświadczona stratami przez cały okres wojny, aż do tragicznych wydarzeń 5-6 sierpnia 1944 roku, kiedy to podczas tzw. rzezi Woli Niemcy dokonali masowej egzekucji całej wspólnoty warszawskich redemptorystów.
WIĘCEJ: 6 sierpnia: 80. rocznica rozstrzelania 30 redemptorystów w czasie Rzezi Woli
WIĘCEJ: Z Powstania do nieba – książka Agaty Puścikowskiej o świętych 1944
Ich los podzielił w następnych tygodniach zarówno klasztor, jak i kościół pw. św. Klemensa Hofbauera. Zostały one bowiem przez Niemców ograbione i niemal doszczętnie spalone. Skalę zniszczeń warszawskiej fundacji obrazują dobitnie prace rekonstrukcyjne prowadzone w latach 1945-1946 pod egidą Biura Odbudowy Stolicy.
fot. Archiwum Prowincji Warszawskiej Redemptorystów
